De inhoudelijke verdieping

Secure Base Effectuation in de praktijk.

Wat onze manier van werken bij TNP onderscheidt, is dat zij voortkomt uit twee onderzoekstradities die zelden samen worden gebracht: Secure Base Leadership en Effectuation. Wij hebben de twee samengevoegd tot wat we Secure Base Effectuation noemen, een aanpak waarin leiderschap en ondernemerschap samenkomen. Waarbij de mens centraal blijft staan, zonder dat de organisatie haar zakelijke scherpte verliest. In tegendeel.

Twee fundamenten

Secure Base Leadership

Secure Base Leadership komt voort uit hechtingsonderzoek en is in zakelijke vorm uitgewerkt door professor George Kohlrieser (IMD Lausanne), Susan Goldsworthy en Duncan Coombe in Care to Dare: Unleashing Astonishing Potential Through Secure Base Leadership (Wiley, 2012).

Mensen ontwikkelen zich, durven risico's te nemen en kunnen veranderen wanneer zij voelen dat zij ergens bij horen (Caring), en ervaren dat er iets van hen wordt gevraagd en verwacht (Daring). Als leider is het de kunst om de balans te vinden tussen deze twee aspecten. Want in de juiste balans en op 'het scherpst van de snede' ontwikkelen, mensen, teams en de organisatie zich.

Effectuation

Effectuation is een ondernemerschap-theorie die is ontwikkeld door Saras Sarasvathy aan Carnegie Mellon University, later uitgewerkt door onder anderen Stuart Read in Effectual Entrepreneurship (Routledge, 2010). Sarasvathy onderzocht hoe ervaren ondernemers daadwerkelijk beslissen in onzekerheid.

In plaats van eerst een doel te stellen en dan middelen te zoeken, beginnen ervaren ondernemers met wat zij in handen hebben. In plaats van risico's te calculeren op basis van verwacht rendement, beslissen zij op basis van wat zij zich kunnen veroorloven te verliezen. Naast deze twee ondernemersprincipes zijn er nog drie waarmee je ondernemend gedrag kunt ontwikkelen in je organisatie.

effectuation.org →

Waarom de twee bij elkaar horen.

Secure Base geeft de menselijke voorwaarden waaronder mensen durven exploreren en veranderen. Effectuation geeft de denkstappen waarmee mensen die willen en wel durven, in onzekerheid concreet vooruit komen en ondernemender kunnen handelen. Secure Base zonder Effectuation wordt te beschermend en blijft binnen de comfort zone hangen. En Effectuation zonder Secure Base wordt te roekeloos en put mensen uit.

De vertaling van deze combinatie naar een werkmethode, een instrumentarium en ondersteunende software voor strategie en leiderschap, is ontwikkeld door onze TNP-collega Krijn Donker, in de tijd dat hij werkte voor o.a. Pon Holdings en samenwerkte met IMD Business School in Lausanne (Zwitserland). In tientallen trajecten bij middelgrote en grote organisaties is de aanpak in de praktijk uitgewerkt, getoetst en succesvol gebleken. Begin 2025 is zijn adviespraktijk opgegaan in TNP Groep en zijn zijn software ervaringen en concepten gecombineerd tot de Pulse-software waarmee we onze trajecten ondersteunen.

Het kompas

Care, Dare en Share.

Het oorspronkelijke werk van Kohlrieser en collega's beschrijft Secure Base met twee polen: Care en Dare. In de TNP-werkpraktijk is daar over de loop van de jaren een derde dimensie expliciet aan toegevoegd: Share. Mensen ontwikkelen zich niet alleen omdat iemand voor hen zorgt of hen uitdaagt, maar ook omdat mensen zichzelf ten diepste ook willen geven aan hoger doel of ambitie. En toe willen werken naar een gedeeld wenkend perspectief.

Care

Mensen voelen dat zij ergens bij horen. De basis voor veiligheid en vertrouwen.

Dare

Care to Dare

Ervaringen, twijfels en lessen worden gedeeld. De motor van collectieve groei.

Care, Dare en Share vormen samen het kompas waarmee we naar leiderschap, teams en hele organisaties kijken. We gebruiken ze als gespreksframe in directiebegeleiding, als toetssteen voor interventies, en als rode draad in de Pulse-instrumenten.

Van persoonlijk leiderschap naar team en organisatie

De negen karakteristieken, in TNP-vertaling.

Care to Dare beschrijft Secure Base in eerste instantie als een persoonlijke leiderschapskwaliteit, met negen karakteristieken in het gedrag van een individuele leider. TNP heeft deze negen vertaald naar een werkwijze die ook op team- en organisatieniveau toepasbaar is. Een typisch TNP-stap, van Theorie naar Praktijk, precies wat onze naam betekent.

01
Blijft kalm
Houdt langetermijnfocus en bewaart rust, ook als de omgeving onrustig wordt.
02
Accepteert de ander
Erkent en waardeert het perspectief van iedere betrokkene, ook als dat ongemakkelijk is.
03
Ziet potentieel
Gelooft in de ontwikkelmogelijkheden van mensen en in de waarde van het geheel boven de som der delen.
04
Luistert en stelt actieve vragen
Blijft in verbinding met betrokkenen door echte dialoog, niet door rapportage en update.
05
Brengt een krachtige boodschap
Maakt expliciet waar de organisatie voor staat en wat zij oplevert in de ervaring van de ander.
06
Richt zich op het positieve
Werkt aan ontwikkeling van wat goed gaat, niet alleen aan reductie van wat misgaat.
07
Moedigt risico nemen aan
Schept een klimaat waarin proberen en falen onderdeel zijn van het werk, niet de uitzondering.
08
Inspireert vanuit intrinsieke motivatie
Maakt zichtbaar waartoe het werk dient, voorbij het halen van targets.
09
Is toegankelijk
Communiceert open, en reageert tijdig en adequaat op signalen.

Wat ons werk onderscheidt, is dat we deze negen niet alleen als theorie of reflectiekader gebruiken. Via Pulse-scans meten we ze ook daadwerkelijk, op leider- en op team-niveau. Daardoor wordt zichtbaar bij wie of waar in de organisatie het Secure Base-gevoel sterk is, en waar het wegzakt onder druk. En dus waar gericht ook ontwikkeld kan of moet worden in de ontwikkeling naar een nieuwe fase van je organisatie.

Effectuation in organisaties

De vijf principes, in TNP-vertaling.

Niet iedereen hoeft een ondernemer te worden in de zin van eigen risico dragen. Wel kan elke medewerker leren denken en handelen volgens de principes die ervaren ondernemers in onzekerheid hanteren, mits de Secure Base-condities op orde zijn.

01
Bird-in-hand
Begin met wat je hebt: wie je bent, wat je weet, wie je kent. Niet met wat je nog niet hebt.
02
Affordable Loss
Beslis op basis van wat je je kunt veroorloven te verliezen, niet op basis van wat je hoopt te winnen.
03
Lemonade
Behandel verrassingen en tegenvallers als bouwstoffen, niet als verstoring.
04
Crazy Quilt
Bouw aan een netwerk van partners die zich daadwerkelijk committeren, in plaats van eindeloos te analyseren wie zou kunnen passen.
05
Pilot-in-the-plane
Handel vanuit het besef dat de toekomst wordt gemaakt door wie ervoor gaat staan, in plaats van voorspeld door wie ernaar kijkt.

Waar Secure Base de menselijke conditie schept, geeft Effectuation de handvatten om ondernemend te handelen in onzekerheid - bijvoorbeeld als je een innovatie wilt lanceren of een nieuwe markt wil penetreren. We introduceren de principes en handvatten stapsgewijs, vaak via concrete werkvormen in bijvoorbeeld een Ontwerpteam, leiderschapstraining en -coaching of een OGSM strategie-ritme. Ondernemend gedrag wordt zo gecultiveerd, in plaats van opgelegd.

Een verhaal uit de praktijk

Een familiebedrijf op zoek naar zin voorbij de winst.

Op een zonnige dag in mei 2012 verzamelt de CEO van een internationaal, ondernemend familiebedrijf twintig van zijn mensen in een klein hotel aan de rand van een bos. Het is een dwarsdoorsnede van zijn organisatie: managing directors, middenmanagers en jong talent. Hij noemt hen het Design Team en hun opdracht een aantal maanden eerder is simpel maar groot: ontwerp samen met ons een strategie- en leiderschapsreis voor de komende drie tot vijf jaar.

"De uitkomsten zijn boven verwachting," zegt de CEO. Daarna laat hij een stilte vallen. "Maar als we als bedrijf alleen op aarde zijn om veel geld te verdienen, dan zijn we nog steeds een arm bedrijf. Ik vraag jullie om samen met het executive board één vraag te beantwoorden. Heeft ons bestaan een reden voorbij financieel succes, en zo ja, hoe vormt dat dan onze strategie en ons leiderschap?"

Een paar maanden later presenteert niet de CEO maar het Design Team zelf de uitkomst, aan meer dan driehonderd managers wereldwijd. Drie jaar later is de aanpak verankerd in het dagelijks werk van vrijwel elke medewerker.

Dit verhaal zit voor ons in de kern van wat Secure Base Effectuation in de praktijk vraagt. Geen externe partij die de strategie levert, maar een interne beweging waarin de leiding zichzelf onderdeel maakt van de verandering, met daarbij iemand als TNP, die garant staat voor methodiek, voor scherpte op de momenten waarop het kantelt, en voor de bagage die voorkomt dat een organisatie dezelfde valkuilen instapt als anderen voor haar.

Waar we het hebben zien werken.

Het verhaal hierboven speelt in een internationale context, in een bedrijf met meer dan tachtig 'operating companies', veelal overgenomen van de oorspronkelijke oprichters of ondernemer. Maar de aanpak werkt niet alleen daar, maar door de jaren heen ook binnen tientallen organisaties wereldwijd, in B2B en B2C, in industrie, dienstverlening, technologie en zorg. Binnen TNP zien we de aanpak in dezelfde grondvorm werken bij MKB-bedrijven, kleiner en groter: bij familiebedrijven in handel en productie die een professionaliseringsslag doormaken, bij ICT-dienstverleners, en o.a. bij installatiebedrijven die hun vakmensen zelfstandiger willen leren laten werken.

Pas als de ondernemer, de directie of de leiding bereid is zichzelf onderdeel te maken van de verandering, gaat er ook elders iets bewegen. Dat is geen leuk geheim. Het is gewoon hoe het werkt, ongeacht sector, omvang of land.

Plan een verkennend gesprek ← Terug naar Hoe we werken

Bronnen

Kohlrieser, G., Goldsworthy, S., & Coombe, D. (2012). Care to Dare: Unleashing Astonishing Potential Through Secure Base Leadership. Wiley.
McFarland, W., & Goldsworthy, S. (2013). Choosing Change: How Leaders and Organizations Drive Results One Person at a Time. McGraw-Hill.
Read, S., & Sarasvathy, S. (2010). Effectual Entrepreneurship. Routledge.
Sarasvathy, S. (2008). Effectuation: Elements of Entrepreneurial Expertise. Edward Elgar Publishing.
Effectuation.org , de internationale community en kennisbron rond Effectuation.